Veri kaybı, olmadan önce herkesin küçümsediği, olduktan sonra hiç unutulmayan bir olaydır.
Sahada en sık karşılaştığımız senaryolar ve her birinin basit önlemi:
1. Sabit disk arızası
En sıradan sebep. Diskler mekanik ya da elektronik olarak bozulur; uyarı vermeden gidebilir.
Önlem: Veriler tek bir bilgisayarda durmasın. Otomatik ve düzenli yedek alınsın — elle alınan yedek er ya da geç unutulur.
2. Fidye yazılımı
Bir e-posta ekine tıklanır, dosyalar şifrelenir, karşınıza fidye ekranı çıkar. Ödeseniz bile verinin geri geleceğinin garantisi yoktur.
En sinsi tarafı şudur: ağa bağlı yedeklerinizi de şifreler. "Yedeğim vardı" diyenlerin çoğu bu yüzden veriyi kurtaramaz.
Önlem: Yedeklerin en az biri ağa bağlı olmasın — harici disk yedek alındıktan sonra çıkarılsın. Personel şüpheli ek konusunda uyarılsın.
3. İnsan hatası
Yanlış kayıt silinir, yanlış dosyanın üstüne yazılır, yanlış veri içe aktarılır. Kötü niyet gerekmez; yorgunluk yeter.
Önlem: Yetki ayrımı — herkes her şeyi silememeli. Bir de sürüm saklama: yedek sadece dünün değil, birkaç haftanın kopyasını tutsun. Yoksa hatalı veri yedeğe de yazılır.
4. Hırsızlık, yangın, su baskını
Bilgisayar da yedek disk de aynı odadaysa, tek bir olayda ikisi birden gider.
Önlem: Bir kopya farklı fiziksel konumda olsun. Bulut bunun en pratik yoludur.
5. Hizmet sağlayıcıyla ilişkinin bitmesi
Bulut hizmeti kullanıyorsanız, sözleşme bittiğinde verinize ne olur? Ödeme aksarsa erişim kesilir mi? Hizmet kapanırsa ne kadar süreniz olur?
Önlem: Sözleşmede veri iade maddesi olsun. Ayrıca kendi ortamınıza düzenli dışa aktarım alın.
6. Anahtar kişinin ayrılması
Teknik bir kayıp değil ama sonucu aynı: şifreler, hesaplar, sistemin nasıl kurulduğu bilgisi kişiyle birlikte gider.
Önlem: Erişim bilgileri şirkete ait bir kasada dursun, kişisel not defterinde değil. Kritik sistemlerin kurulum notları yazılı olsun.
Üç kopya kuralı
Basit ve yeterli bir çerçeve: Verinin üç kopyası olsun, ikisi farklı ortamda, biri farklı konumda.
Pratikte: çalıştığınız bilgisayar, harici disk, bulut. Bu üçlü, yukarıdaki senaryoların hemen hepsini karşılar.
En önemli adım: yedeği test etmek
Yedek almak yarısıdır. Diğer yarısı, o yedekten geri dönebildiğinizi bilmektir.
Yılda bir kez deneyin: yedekten bir dosyayı, mümkünse tüm sistemi geri yükleyin. Çalışmayan yedeklerin çoğu, ancak felaket anında fark edilir.
Kendinize sorun: Şu an bilgisayarınız çalınsa, dün akşamki verilerinize kaç saat içinde ulaşabilirsiniz? Cevap belirsizse, bugün yapılacak bir iş var demektir.