Çek alındığında iş bitmiş gibi hissedilir. Oysa çek bir ödeme değil, ödeme vaadidir. Tahsil edilene kadar risk sizde durur.
Bu farkı yönetmeyen işletmeler, kasada dolu bir çek klasörüyle nakit sıkıntısı yaşayabilir.
Portföyü görünür tutmak
Elinizdeki her çek için şunların kayıtlı olması gerekir: vade tarihi, tutar, keşideci, banka, kimden alındığı, nerede olduğu (kasada mı, bankada tahsile mi verildi, ciro mu edildi).
Bu bilgiler bir yerde toplanmıyorsa iki şey olur: vadesi gelen çek zamanında bankaya verilmez, ya da aynı çek üzerinden iki kez plan yapılır.
Vade takvimi
Çek portföyünüzü vade sırasına dizin. Bu liste, önümüzdeki ayların nakit tahminidir.
Yanına ödeme takviminizi koyun. İki liste yan yana geldiğinde hangi haftada açık olacağını önceden görürsünüz.
Ciro etmenin gizli riski
Aldığınız çeki tedarikçinize ciro etmek pratik bir yöntemdir — nakit çıkmadan borç ödenir.
Ama sorumluluk bitmez. Çek karşılıksız çıkarsa, ciro eden olarak siz de sorumlu olursunuz. Yani riski aktarmış olmazsınız, sadece ötelemiş olursunuz.
Bu yüzden ciro edeceğiniz çekin keşidecisini tanımak önemlidir. Tanımadığınız bir keşidecinin çekini ciro etmek, kendi itibarınızı başkasının ödemesine bağlamaktır.
Müşteri bazlı risk sınırı
Tek bir müşteriden aldığınız çek toplamı belli bir seviyeyi geçtiyse, o müşteri artık bir risk yoğunlaşmasıdır.
Basit bir kural koyun: "Bir müşteriden açık hesap ve çek toplamı şu tutarı geçemez." Bu sınır sistemde tanımlıysa, satış yapan kişi de görebilir.
Sınır olmadığında şu olur: iyi giden bir müşteriye giderek daha fazla açılır, o müşteri sarsıldığında işletme de sarsılır.
Karşılıksız çıkarsa
Hızlı hareket etmek önemlidir. Yasal süreler işler ve gecikme hak kaybına yol açabilir.
İlk adım müşteriyle konuşmaktır — çoğu karşılıksız çek kötü niyetten değil, geçici sıkışıklıktan doğar. Yeni bir ödeme planı, yasal süreçten hem hızlı hem ucuzdur.
Ama konuşma sonuç vermiyorsa beklemeyin. Bu konuda avukatınızla önceden bir yol haritası belirlemiş olmak, o gün geldiğinde zaman kazandırır.
Erken uyarı: alışkanlık değişimi
Düzenli ödeyen bir müşterinin davranışı değişiyorsa dikkat edin: vadeler uzuyor, kısmi ödemeler başlıyor, telefonlara geç dönüyor.
Bu sinyaller genelde sorun büyümeden önce gelir. Portföy kaydı düzenliyse fark edilir; değilse ancak çek yazıldığında anlaşılır.
Not: Çek ve senetle ilgili yasal süreçler mevzuata tabidir; somut bir durumda avukatınıza danışın.
Kendinize sorun: Şu an elinizdeki çeklerin toplam tutarını ve en yakın üç vadeyi söyleyebiliyor musunuz?