"İyi maaş veriyorum, yine de kalmıyorlar." Bu cümle bir çelişki gibi görünür ama araştırmalar ve saha deneyimi aynı şeyi söyler: ücret bir eşiktir, motivasyon kaynağı değil.
Ücret düşükse her şey bozulur. Ama yeterli seviyeye gelindikten sonra, biraz daha zam çalışanı tutmaz.
Ücret dışında tutan dört şey
Netlik. Ne yapacağını, neye göre değerlendirileceğini bilen kişi rahat çalışır. Belirsizlik yorucudur ve çoğu işletmede fazlasıyla vardır.
Takdir. Sadece hataların konuşulduğu bir ortamda çalışmak yıpratır. İyi yapılan işin fark edilmesi para gerektirmez ama etkisi büyüktür.
Gelişim. Bir yıl sonra da aynı işi aynı şekilde yapacağını gören kişi arayışa girer. Yeni bir sorumluluk, bir eğitim, bir alan genişlemesi bağlılık üretir.
Adalet. Bu en hassas olanıdır. Aynı işi yapan iki kişiden birine ayrıcalık tanınıyorsa, diğerinin motivasyonu ücretten bağımsız olarak düşer.
Zam konuşmasını doğru yapmak
Zam verilirken en sık yapılan hata sessizce vermektir. Bordroya yansır, kimse bir şey söylemez.
Oysa zam bir mesaj taşır. Neden verildiğini söylemek, zammın etkisini ikiye katlar: "Bu yıl şu işi çok iyi götürdün, bu yüzden şu oranda artış yapıyoruz."
Karşılığı söylenmeyen zam, birkaç ay sonra unutulur ve yeni bir beklentiye dönüşür.
Prim sistemi kurarken
Prim işe yarar ama yanlış kurgulanırsa zarar verir. Dikkat edilecekler:
Ölçüt net olsun. "İyi çalışana prim" belirsizdir ve adaletsizlik algısı üretir. "Aylık şu hedefe ulaşılırsa şu prim" nettir.
Kontrol edilebilir olsun. Kişinin etkileyemediği bir sonuca bağlı prim motive etmez, küstürür.
Yan etkiyi düşünün. Sadece satış adedine prim verirseniz, iskonto artar. Sadece cirodan verirseniz, tahsilat takip edilmez. Ölçütü kârlılık ve tahsilatla dengelemek gerekir.
Küçük ama etkili şeyler
İsmiyle teşekkür etmek. Bir sorunu çözdüğünde ekibe duyurmak. Fikrini sormak ve gerçekten dikkate almak. Kişisel bir meselede esneklik göstermek.
Bunlar maliyetsizdir ama sürekli olmaları gerekir. Yılda bir kez yapılan jest, motivasyon değil hatıradır.
Ayrılan kişiyle konuşun
Ayrılık kararı verilmişse geri döndürmeye çalışmak yerine dinlemek daha faydalıdır: "Neden ayrılıyorsun, neyi farklı yapmalıydık?"
Bu konuşmada söylenenler, kalanları tutmanız için en değerli bilgidir. Üstelik ayrılan kişi artık dürüst konuşabilecek durumdadır.
Kendinize sorun: Ekibinizden birine en son ne zaman, hangi iş için teşekkür ettiniz? Hatırlamıyorsanız, ücret dışındaki motivasyon kaynağı zayıflamış olabilir.